İlk dönem TURK 101 dersinde kendi sesinizi keşfettiniz; düşüncelerinizi en özgün yoldan aktarabilmeniz için deneme yazarlığı alanını deneyimlediniz. İkinci dönemde ise bu özgür sesinizi akademik dünyanın kurallarıyla birleştiriyor, düşüncelerinizi eleştirel bir süzgeçten geçirerek nesnel bir biçimde temellendirmeyi öğreniyorsunuz. Türkçenin güzel ve doğru kullanımının yanında eleştirel okuma, metin analizi ve akademik yazma becerilerinizin geliştirilmesini amaçlayan Eleştirel Okuma ve Yazma dersinde, dönem boyunca okunacak üç edebî eser ve bu eserlerle ilişkili ikincil kaynaklar (akademik makaleler, eleştiri yazıları) üzerine incelemeler yapacaksınız. Üstelik bu dönem de yazacağınız eleştiri yazılarından birini İnternet ortamında yayımlayarak sesinizi geniş bir kitleye duyurma olanağına sahip olabileceksiniz.
Üniversite hayatınızda ve sonraki kariyerinizde size en büyük gücü sağlayacak olan “eleştirel ve analitik yazma” becerinizi geliştirmede size yardımcı olacak, metinlerinizde doğru bir akademik söyleme ulaşmanızı sağlayacak temel ipuçlarını şöyle sıralayabiliriz.
1. Görüşü argümana dönüştürmek:
İlk dönem “ben dili”yle aktardığınız serbest alandan çıkıp bu dönem nesnel bir iddia ortaya koymayı öğreniyorsunuz. İyi bir eleştiri yazısı, açık, savunulabilir ve yoruma dayalı özgün bir fikre dayanmalıdır. Okuyucu, metnin öne sürdüğü bu ana tezi ilk paragraftan itibaren net bir şekilde anlamalıdır. Yazınız yalnızca bir gözlem veya tespit niteliği taşımamalı; seçtiğiniz eseri belirli bir tema ya da kavram ekseninde analiz eden bir önerme sunmalıdır.
2. Özet ve olay örgüsü aktarmaktan kaçınmak:
Eleştiri yazılarında yapılan en büyük hata, eseri veya olay örgüsünü uzun uzadıya özetlemektir. Yazınız, kitabın konusu, karakterlerin tanıtımı ya da yazarın hayatı hakkında ansiklopedik veya genel bilgiler içermemelidir. Sizden beklenen bir edebiyat tarihçiliği değil, eserin derinliklerindeki söylem katmanlarını ve örtük anlamları açığa çıkaran analitik bir metin merkezli çözümlemedir.
3. Metinden işlevsel kanıtlar göstermek:
Bir eleştiri yazısında öne sürdüğünüz her temel iddia, birincil metinden (eserden) alınan alıntılar ya da somut referanslarla desteklenmelidir. Ancak alıntıları yazınıza sadece hacim kazandırmak için birer gelişigüzel serpiştirmemeli ve uzun aktarmalardan kaçınmalısınız. Seçtiğiniz alıntıların işlevsel ve amaca uygun olmasına dikkat etmeniz, her alıntıdan sonra bu ifadenin sizin ana argümanınıza nasıl katkı sunduğunu kendi cümlelerinizle açıklamanız önemlidir.
4. İkincil kaynakları yerinde kullanmak:
Eleştirel Okuma ve Yazma dersinin en önemli farkı, tek başınıza yazmamak, akademik bir tartışmaya dâhil olmaktır. Her eleştiri yazısında eserin dışında, sizlere sunulan kuramsal / akademik ikincil kaynaklardan yararlanmak zorundasınız. Bu kaynaklar argümanınızı güçlendirmek, pekiştirmek ya da sorgulamak amacıyla kullanılmalıdır. Ancak ikincil kaynağın kendi sesinizi gölgelemesine izin vermemelisiniz. Kaynaklar sizin çözümlemenizin yerine geçmemeli, onu destekleyici nitelikte olmalıdır.
5. Samimi dilden akademik ve nesnel üsluba geçmek:
İlk dönemdeki “ben” odaklı, öznel ve samimi söylemin yerini bu dönem tamamen nesnel, tutarlı ve analitik bir akademik dil almalıdır. “Bence”, “bana göre”, “çok beğendim” gibi öznel yargılar ve duygusal ifadeler yerine çözümleyici bir üslup tercih edilmelidir. İfade edilmek istenen düşünceye uygun kavramlar ve terimler doğru ve yerinde kullanılmalı, üsluba bu bağlamda özen gösterilmelidir.
6. Paragraf yapısını ve anlatım bütünlüğünü inşa etmek:
Kısa kısa değinilerden veya birbirinden kopuk parçalı anlatımlardan uzak durulmalıdır. Metniniz mantıksal bir bütünlük taşımalı, bir paragraftan diğerine geçerken düşünceler arasındaki köprüler ve bağlantılar net bir biçimde sunulmalıdır. Akışı bozan, okumayı zorlaştıran aşırı uzun ve dağınık cümleler yerine duru, net ve izlenebilir bir düşünce çizgisi takip eden paragraflar kurgulanmalıdır.
7. Akademik dürüstlük ve kusursuz referans:
Bir metni “akademik” kılan en temel unsur dürüstlüktür. Eleştiri yazılarında yararlanılan, esinlenilen veya doğrudan alıntılanan tüm birincil ve ikincil kaynaklar; MLA, APA veya Chicago referans sistemlerinden birinin kurallarına tamamen uygun olarak hem metin içinde hem de metin sonundaki kaynakçada hatasız gösterilmelidir. Referans verilmeden kullanılan her ifade intihal (fikir hırsızlığı) sayılır ve bu durumda yazınız değerlendirme dışı bırakılarak hakkınızda disiplin soruşturması açılır.
8. Yazıyı “yeniden yazarak” olgunlaştırmak:
İyi yazabilmenin temeli, ilk taslakla yetinmeyip metni yeniden okumak ve düzeltmektir. Yazınızı teslim etmeden önce dışarıdan bir göz gibi inceleyin: Argümanınızda mantık hatası var mı? Kanıtlarınız yeterli mi? Cümle yapınız kurallı ve akıcı mı? Kelime ve cümle tekrarlarından kaçınıp zengin bir dil kullanabildiniz mi? Gerekli düzeltmeleri yapmak, yazınızın niteliğini belirleyen en önemli ölçüttür.
