Büyük Ankara Yangını ve Ankara İtfaiye Teşkilatı

Ankara’da yangın 13 Eylül 1916 günü başlamış, Refik Halit Karay’a göre iki gece/bir gün, başka kaynaklara göre üç gece/iki gün sürmüştü. 21 Eylül 1916 tarihli bir rapora göre yangında 1030 hane, 935 dükkan, iki cami, altı mescit, yedi kilise, üç hastane, iki tevkifhane, bir polis karakolu, Reji ve İTC Kulüp binaları ile şehrin yarısı yanmış, beş kişi ölmüştü. Birçok yerli ve yabancı kaynağa göre şehrin 3/2 si yanmış ve şehrin yeniden imar edilmesi yıllar sürmüştü.
Birçok yerli ve yabancı kaynaktan anlaşıldığı kadarıyla kadarıyla yangında Ermeni ve Rum mahallesi neredeyse tümüyle yanmış, buna karşılık yangın Hallac Mahmud Camii’nin ve Kuyulu Kahve’nin batısına uzanmadığı için Müslüman mahalleri görece az zarar görmüştü. Karasuli’ye göre 8 bin Hıristiyan evini, Epeoğlu’na göre toplam 12 bin evi kül etmişti. İngiliz belgelerine göre geride sadece 100 civarında Rum evi ile Ankara Çayı’nın kenarında 50 kadar Ermeni evi kalmıştı. Bu ciddi yıkım yıllarca onarılamamış ve yaralı Başkent Cumhuriyet’in ilk yıllarında da yangının izlerini taşımaya devam etmişti.
ankarayangını1
1920’li yıllara ait bu kartpostalda, Ankara Kalesi eteklerinde yer alan ve büyük yangında ciddi tahribata uğramış mahalleyi görüyoruz. Yangının ardından mahalle yeniden imar edilmeye başlanmışsa da mahallenin acı olayın izlerini hala taşıdığını gözlemleyebiliyoruz. (Kartpostal Selçuk Bilben’in koleksiyonuna aittir)
Bu acı olaydan sonra Ankara’da itfaiye teşkilatı yapılanmasını hızlandırmış ve bir daha böylesine elim olaylar yaşanmaması için ciddi hazırlıklar yapmıştır. Gördüğünüz objeler 1920-1930’lu yıllar arasında itfaiye teşkilatı mensuplarının kullandığı kol düğmeleridir. O dönem itfaiye teşkilatının ne kadar özenli yapılandığını bu şık kol düğmelerinden de anlayabiliyoruz.

 

Özenli yapılanma şehirde imar alanında da devam etmiş ve 3/2 si yanmış kent yıllar içinde yeniden inşa edilmiştir. 2014 yılına ait bu fotoğrafta üstteki kartpostalda yanmış yerleşim yerlerinin günümüzdeki halini görüyoruz. Ayrıca haritadan da bur yerleşim yerinin Ankara’nın neresinde bulunduğunu ayrıntılı olarak görebilirsiniz.

Son olarak Ankara yangını ve sonrasındaki süreci kısaca tarihleri ile gösteren zaman çizelgemize de göz atabilirsiz.